Inwoners van Nederland zijn in de regel aan de Nederlandse belastingheffing onderworpen voor het wereldwijd inkomen en vermogen.
Uitgangspunt voor de Nederlandse belastingheffing van inwoners is het woonplaatsbeginsel. Inwoners van andere landen worden alleen aan Nederlandse belastingheffing onderworpen voor bepaalde inkomsten en vermogensbestanddelen met Nederlandse bron. Voor buitenlanders geldt het situs-(bron)beginsel in plaats van het woonplaatsbeginsel.
Deze combinatie van woonplaats- en situsbeginsel vindt men in de meeste ons omringende landen terug. Een logische consequentie hiervan is dat internationaal dubbele belastingheffing optreedt. Een inwoner van Nederland zal in beginsel in Nederland voor zijn/haar wereldinkomen worden belast, inclusief het inkomen dat in het buitenland onder het situs-beginsel al belast is. In het internationale verkeer is dubbele belastingheffing derhalve eerder regel dan uitzondering.
Landen kunnen autonoom besluiten om met elkaar, meestal in bilateraal verband, afspraken te maken om dubbele belastingheffing te voorkomen. Deze landen sluiten dan een belastingverdrag af. In een belastingverdrag wordt afgesproken welk land over welke inkomsten belasting mag heffen en op welke wijze beide landen een tegemoetkoming geven aan hun inwoners voor de in het andere land al belaste inkomsten (vrijstelling) of de in het andere land betaalde belasting (verrekening/ tax credit), met de bedoeling om dubbele belastingheffing te voorkomen.
Welke landen een verdrag met elkaar afsluiten is primair een politieke keuze. Hierbij spelen ook budgettaire en economische overwegingen een rol (bijv. het bedrag van de wederzijdse handel en/of investeringen). Landen zullen niet snel geneigd zijn om een belastingverdrag af te sluiten met een land dat een totaal ander belastingregime of een totaal andere maatstaf van belastingheffing heeft. Dit verklaart waarom belastingparadijzen (tax havens) vrijwel geen belastingverdragen hebben afgesloten. Het verklaart ook waarom landen met een belastingheffing gebaseerd op het territorialiteitsbeginsel (zoals bijvoorbeeld Hong Kong en Singapore) doorgaans minder belastingverdragen hebben afgesloten met (westerse) landen die hun belastingheffing doorgaans baseren op het woonplaatsbeginsel, zoals Nederland. Het risico op misbruik, belastingvlucht en belastingontwijking wordt dan te groot.
Voor een overzicht van de door Nederland afgesloten belastingverdragen verwijzen wij naar de pagina Overzicht van de Nederlandse belastingverdragen.
Ten einde maximale uniformiteit van belastingverdragen te bereiken, zijn over het te voeren verdragsbeleid afspraken gemaakt binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (in het Engels: Organisation for Economic Cooperation and Development, of OECD). De OESO heeft een modelverdrag vastgesteld met een officieel commentaar dat uitleg geeft over de interpretatie van verdragsbepalingen. Het modelverdrag heeft zelf geen bindende werking maar heeft officieel slechts de status van aanbeveling voor de lidstaten van de OESO. In de praktijk nemen echter de meeste lidstaten dit modelverdrag en het officiële commentaar daarop als uitgangspunt voor hun verdragsonderhandelingen. In de praktijk betekent dit dan ook dat het modelverdrag en het officiële commentaar daarop een belangrijke rol spelen bij de uitleg en interpretatie van verdragsbepalingen.
Opgemerkt zij, dat volgens de in Nederland meest gangbare opvatting een belastingverdrag alleen bepaalt wanneer een land mag heffen; het belastingverdrag ken heffingsbevoegdheid toe. Het belastingverdrag legt geen verplichting op aan het betreffende land om van deze bevoegdheid ook daadwerkelijk gebruik te maken. Het belastingverdrag creëert eveneens geen mogelijkheid om belasting te heffen indien onze nationale wet deze mogelijkheid niet kent. Dit betekent bijvoorbeeld dat indien volgens een belastingverdrag land X een (bron)belasting van 10 % mag heffen op rente, maar dit land onder zijn lokale wetgeving geen bronbelasting op rente kent, land X niet verplicht is om deze 10% daadwerkelijk te heffen. Met andere woorden, een belastingverdrag verdeelt alleen heffingsbevoegdheid, maar het creëert geen heffingsrechten.
Voor een overzicht van de in het algemeen geldende regels over de verdeling van heffingsbevoegdheid over bepaalde inkomensbestanddelen verwijzen wij naar de pagina Bronnen van belastingplicht in het buitenland.
De allocatie van heffingsbevoegdheden, waaronder de verlaging van bronbelastingtarieven, is in feite de beperkende werking van een verdrag. Daar staat tegenover dat een verdrag ook rechten kan creëeren. Dit ziet bijvoorbeeld op:
De manier waarop een belastingverdrag een tegemoetkoming te voorkoming van dubbele belastingheffing toekent hangt in eerste instantie af van de aard van het inkomen. Ten aanzien van sommige inkomensbestanddelen kan de ontvanger recht hebben op een vrijstelling van het inkomen, voor andere inkomsten alleen op een (beperkte) verrekening van de buitenlandse belasting die werkelijk in het buitenland is betaald. Voor een overzicht van de methode die normaal gesproken wordt toegepast op een bepaald inkomensbestanddeel uit het buitenland verwijzen wij naar de pagina Bronnen van belastingplicht in het buitenland.
Voor een overzicht van de bronbelastingtarieven die van toepassing zijn onder de diverse Nederlandse verdragen verwijzen wij naar de pagina's Belastingverdragen - bronbelasting op interest, Belastingverdragen - bronbelasting op royalty's en Belastingverdragen - bronbelasting op dividend.
In u aanspraak wilt maken op een verlaagd verdragstarief of een teruggaaf wilt claimen bij de buitenlandse belastingdienst van te veel in gehouden bronbelasting dient een door het belastingverdrag beschreven procedure te worden gevolgd. Voor meer informatie over te volgen procedures verwijzen wij naar de pagina Belastingverdragen - vrijstelling of teruggaaf buitenlandse bronbelasting.
Voor bronheffing die is verschuldigd ter zake van rente, royalty's of dividenden, heeft Nederland zich in de meeste verdragen gecommitteerd aan de verrekeningsmethode (credit). Dit betekent dat de buitenlandse bronbelasting in aftrek kan worden gebracht op de Nederlandse belasting die over het buitenlandse inkomen is verschuldigd. Deze aftrek kan echter nooit hoger zijn dan de Nederlandse belasting die over het buitenlandse inkomen waarover de bronbelasting is betaald zou moeten worden.
Voor meer informatie over de manier waarop de buitenlandse bronbelasting met de Nederlandse belasting kan worden verrekend verwijzen wij naar de pagina Belastingverdragen - verrekening buitenlandse bronbelasting.